Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

Tema broja:

15. 01. 2012.  - Autor: Stanko Stamenković, Veljko Miladinović

Kradimo domaće

Svojatanje velikih Srba postalo je neka vrsta hrvatskog nacionalnog sporta. Valjda zbog „polivalentnog podrijetla" velikana, kako su to Hrvati formulisali u nedostatku argumenata za objašnjavanje nedoličnog svojatanja velikih umova srpske nacionalnosti. Tako uz Teslu i Andrića sada prisvajaju i Ruđera Boškovića, jednog od najuticajnijih naučnika 18. veka, čiji je otac Nikola, Srbin iz hercegovačkog sela Orahov Do, odlučio da se preseli u Dubrovnik

sss
Kada se Jugoslavija raspala u paramparčad na Srbe, Hrvate, Slovence i ostale, države su počele da grade svoje nove identitete i počele da prisvajaju velike naučnike. Otimanje i svojatanje Nikole Tesle, Marina Držića, do Njegoša i Andrića, postali su neka vrsta nacionalnog sporta za republike koje su imale tu čast da ovi Srbi na njihovoj teritoriji, da li rođenjem ili mestom boravka, ostave velike tragove u nauci, umetnosti i književnosti. Izgleda da je najlakše bilo prisvojiti Ruđera Boškovića, jednog od najuticajnijih naučnika 18. veka, čiji je otac Nikola, Srbin iz hercegovačkog sela Orahov Do, odlučio da se preseli u Dubrovnik.


Predsednik Srbije Boris Tadić nedavno je u ekskluzivnom intervjuu za Pressov Nedeljnik, na pitanje ko su po njemu najveći Srbi u istoriji, odgovorio da su to Nikola Tesla, Dositej Obradović, Vuk Karadžić, Mihajlo Pupin, Milutin Milanković i Ruđer Bošković. „Nadam se da me moji hrvatski prijatelji neće pogrešno razumeti, ali Ruđer Bošković je bio Srbin katolik", dodao je Tadić.

Međutim, izgleda da su Hrvati vrlo revnosni u insistiranju na hrvatskom poreklu srpskih naučnika, pogotovo kada su Tesla i Bošković u pitanju. Tako, prema istraživanju koje je objavio zagrebački „Večernji list", Teslu među najveće Hrvate svrstava čak 87 odsto, a Ruđera Boškovića 63 odsto stanovnika lijepe njihove. To je valjda zbog „polivalentnog podrijetla" dvojice velikana, kako su to Hrvati formulisali u nedostatku argumenata za objašnjavanje nedoličnog svojatanja pripadnika velikih umova srpske nacionalnosti. Iako Nikoli Tesli u Hrvatskoj niko ne spočitava srpsko poreklo, što bi bio i preveliki zalogaj imajući u vidu da mu je otac bio pravoslavni sveštenik, prošle godine je u Dubrovniku svečano proslavljeno 300 godina od rođenja najvećeg „hrvatskog znanstvenika", sa naglašenim ekskluzivitetom na epitetu - hrvatski. A ni mi se nismo mnogo prsili da dokažemo suprotno.

3
Poštuju naučnika - Statua Ruđera Boškovića u Zagrebu, koju je uradio Ivan Meštrović
Takođe, nismo mnogo toga posvetili ni Ruđeru Josipu Boškoviću.

Najveći matematičar i astronom svog doba rođen je u Dubrovniku 18. maja 1711. godine, u vreme procvata Dubrovačke republike. Ruđerovog oca Nikolu, Srbina rodom iz sela Orahov Do, unajmio je jedan moćni dubrovački trgovac da u Novom Pazaru razvija trgovinu. Nikola Bošković je uspešno radio svoj posao, pa je prešao u Dubrovnik, gde se oženio devojkom italijanskog porekla, iz bogate dubrovačke porodice, koja mu je rodila osmoro dece, a sedmo po redu bio je briljantni Ruđer.

Budući fizičar, geodet, inženjer, pesnik filozof i diplomata osnovnu školu je završio u rodnom Dubrovniku. Pod budnim okom don Nikole Nikea, kao i većina imućne trgovačke dece, izučavao je klasične nauke i latinski jezik, a u 15. godini odlazi u Rim u isusovački Kolegijum Romanum. Školovao se u novicijatu Svetog Andrije, gde je izučavao retoriku, a posle tri godine u Rimskom kolegijumu nastavio je da uči filozofiju i matematiku. Do tada je Bošković uglavnom bio pod uticajem isusovačke škole, da bi mu mentor postao Horacije Borondino, humanista i zakleti aristotelovac, koji ga je uveo u delo Arhimeda i Euklida, otkrivajući mu i čari poezije. Kao mladić je često poboljevao, a krhko zdravlje ga je pratilo do kraja života.


Ruđer je mnogo putovao, a njegova poseta Engleskoj bila je uspešna na planu nauke. Tamo je stupio u kontakt sa istaknutim matematičarima, a put ga je zatim odneo u Carigrad, gde je trebalo da posmatra prolazak Venere ispred Sunca. Međutim, ovaj poduhvat je bio neuspešan, a osim što se namučio u putu, ozbiljno je oboleo od groznice, a neki poznanici mu nisu davali šansu da preživi, pa su već počeli da šire vesti kako je Bošković preminuo. Ipak, uspeo je da se izleči i čak odlučio da produži putovanje preko Poljske i Bugarske, a svoja iskustva pretočio je u knjigu putopisa „Dnevnik iz Carigrada", objavljenu 1762. godine. Stigavši u Rim opet nailazi na nerazumevanje uskogrudih akademskih krugova, kojima nije bila po volji njegova knjiga „Teorija prirodne filozofije", pa večiti putnik Ruđer odlazi da živi u Milano, gde se zapošljava kao profesor matematike da bi izbegao hroničnu besparicu. Ali, o odmoru ne razmišlja ni trenutka, pa svom velikom delu dodaje i jedan graditeljski poduhvat - kao konstruktor, izvođač radova i izumitelj gradi opservatoriju u Breri, ostavljajući pokolenjima mesto na kojem mogu da nastave njegovo delo. Međutim, tada mali grad Milano nije bio suviše blagonaklon prema Boškovićevom radu i požrtvovanju. Iz sredine pune zavisti, Ruđer ponovo odlazi u Pariz i uzima francusko državljanstvo, gde je dobio prilično udobnu i dobro plaćenu poziciju direktora mornaričke optike. I uvek sa Dubrovnikom u srcu, kojem pomaže i tako što pokušava da izgladi spor oko neutralnosti njegovog rodnog grada u rusko-turskom ratu. I ranije se Bošković pokazao kao talentovan diplomata, kada je kao stručnjak za geodeziju pozvan da bude savetnik u sporu oko pograničnih voda između Luče i Toskane. Zahvaljujući uspešnom lobiranju za Luču, koja je dobila spor, vlasti ove oblasti su mu se odužile plemićkom titulom.

5

Besmrtno - Svetska slava i dostignuća

Posle završetka osnovnih studija, Ruđer se 1733. godine zaposlio kao učitelj gramatike u Rimu, što nije odgovaralo njegovim naučničkim ambicijama i želji za znanjem. Zatim su usledili zaposlenje u Isusovačkom kolegijumu u Fermu i manje obaveza, pa je Ruđer mogao da se posveti ličnom usavršavanju, pre svega izučavanju Njutnovog dela, koji u hrišćanskoj Evropi nije imao mnogo poštovalaca. Tada mu iz rodnog Dubrovnika stiže poziv da se vrati, ali on to odbija i ostaje u Italiji jer procenjuje da tamo ima bolje uslove za rad i veću mogućnost napredovanja. Svestrani Bošković se sa velikim žarom posvećuje matematici, astronomiji i književnosti. Posle 1735. godine astronomija ga sve više privlači, najviše zahvaljujući astronomu grofu Frančesku Garampiju, koji ga je uveo u metodologiju rada i instrumente za posmatranje planeta i zvezda. Njegovo prvo veće delo iz astronomije datira iz 1736. godine, pod nazivom „O sunčevim pegama". Do kraja života nastavio je istim tempom, svake godine objavljujući barem jedno delo. Njegovi rani radovi bavili su se idejama relativnosti, beskonačnosti i prirodne filozofije, a iznad svega praktičnom astronomijom, sve vreme ističući Isaka Njutna kao uzora i putokaz za buduća istraživanja. Bavljenje naukom nije ga sprečilo da od 1738. godine počne sa studijama teologije.

Sledeće decenije posebnu pažnju posvećuje proučavanju matematike, a 1747. godine objavljuje i jedno pionirsko delo „De aestu maris", u kojem postavlja osnove za raspravu o neeuklidskoj geometriji. Dalekovidi Bošković je mnogo pre otkrića kvantne fizike predstavio svoju viziju atoma još 1748. godine. Većina epohalnih otkrića u 20. veku neposredno je inspirisana Boškovićevim delom, a njegova otkrića su dovela do modela atoma koji je ponudio nobelovac Nils Bor 1913. godine.

U tom delu predlaže geometriju s tri i više prostornih i jednom vremenskom veličinom, koja je ostala u upotrebi do današnjeg dana. Jednu od važnijih rasprava objavio je 1754. godine, novo posmatranje Zenonovih paradoksa, a iste godine iz štampe izlaze njegovi „Elementi sveukupne matematike" u tri toma i „Elementi geometrije". U ovim delima Bošković daje znatan broj teorema iz trigonometrije i prvi izvodi četiri osnovne diferencijalne formule sferne trigonometrije, kao i oskulatorni krug.

Za sve vreme boravka u Italiji nije zaboravljao rodni grad i po potrebi se bavio diplomatskih poslovima u ime Dubrovnika. U to vreme se iz Ferma vratio u Rim, ali se kratko zadržava jer nailazi na nerazumevanje akademskih krugova, pa je odlučio da krene na putovanje po Evropi, u okviru kojeg je posetio Nemačku, Francusku i Holandiju. U Parizu je dočekan kao velikan i naučnik svetskog glasa. Iako isusovci nisu bili mnogo popularni u Francuskoj, Bošković je bio omiljenom u pariskom visokom društvu, pogotovo među damama, koje je zabavljao epigramima. Ženama iz aristokratskog miljea prijalo je njegovo društvo i zbog činjenice da je bio visok i vitak. Glas o njegovom slobodnijem ponašanju proneo se sve do Italije, pa je kasnije, po povratku u Italiju, dobio i kritike na račun svog načina života, koji su njegove kolege isusovci smatrali svetogrdnim.

Godine 1787. godine Ruđer Bošković umro je u Milanu od komplikacija na plućima, gde je sahranjen u crkvi Sv. Marije Podone. Iza sebe je ostavio impozantno delo, više od 75 kapitalnih radova iz matematike, mehanike, astronomije, optike, filozofije i književnosti. Teško je proceniti na koje je sve načine Ruđer Bošković zadužio svetsku nauku. Bio je preteča nauke o termodinamici, kinetičkoj teoriji materije, teoriji elastičnosti čvrstih objekata. Ruđer Bošković je, osim po svojim izuzetnim delima iz matematike, bio poznat i po naprasitom karakteru. Zbog toga je često padao u nemilost moćnih ljudi u Italiji, u kojoj je proveo čitav svoj plodni radni vek.

U dubrovačkoj trgovačkoj republici, inače, oduvek je živeo veliki broj Srba katolika, a najveći sinovi Dubrovnika, od pomenutog Ruđera Boškovića, pa do Marina Držića, u najmanju ruku su ponosno isticali da govore srpskim jezikom.


Srbi katolici su, inače, bili nosioci srpske narodne misli ističući da je jedno vera, a drugo narodnost. Tako je, recimo, svojevremeno hrvatski istoričar Natko Nodilo, koji se smatra i utemeljivačem hrvatske istorijske nauke, pisao da se „u Dubrovniku, ako ne od prvog početka a ono od pamtivjeka, govorilo srpski: kako od pučana, tako i od vlastele; kako kod kuće, tako u javnom životu i u opštini, a srpski je bio i raspravni jezik". To je napisao u delu „Prvi ljetopisci i davna historiografija dubrovačka", koje objavljuje JAZU u Zagrebu 1883. godine. Uostalom, dokaz o tome da je tu živeo srpski narod i da je jezik kojim su Dubrovčani govorili bio srpski može se naći i na spomeniku Meda Pucića ili u Miklošićevom delu „Monumenta Serbica".

Poseban uticaj na pohrvaćenje imala je i katolička crkva. A Matica hrvatska je, recimo, krajem 19. veka srpske pesme objavljivala kao „Hrvatske narodne pjesme". Zato je brat čuvenog dubrovačkog pesnika Iva Vojnovića, Lujo, u srpskom listu „Dubrovnik" još 1897. godine napisao oštru kritiku takvih postupaka. Lujo Vojnović je inače pre Prvog svetskog rata bio poslanik Crne Gore u Vatikanu i šef kabineta kralja Nikole.

I sam Ivo Vojnović, jedan od najvećih dubrovačkih pesnika, danas se naziva hrvatskim pesnikom. Iako je rodom iz pravoslavne porodice venecijanskih grofova Vojnović iz Herceg Novog. Zabeleženo je da je u aprilu 1912. konte Vojnović posetio Beograd, posle čega je izjavio da se vratio svojoj kući.

„Vojnovići su živjeli i umirali slavom i tugom Srbije. Došao sam i ja, pa mi se činilo kao da nisam nigdje drugdje bio. Ta iz Dubrovnika do Beograda nema nego skok prostora, a tradicije historije i običaja su još sve žive. Ta koliko sam dragih Dubrovčana našao", reči su Iva Vojnovića.

4

Delio savete... Ruđerova dela - Biblija za sledbenike

Ruđer Bošković je, ipak, pored svega, bio veliki trudbenik i svoje široko znanje iz nauke, filozofije i teologije koristio je vrlo praktično, na konkretnim poslovima. Godine 1742. radio je u timu matematičara koji su se bavili problemom pukotina na kupoli bazilike Sv. Petra u Rimu, a godinu dana kasnije istraživao je čvrstoću apside u istoj crkvi. Njegov savet tražila je čak i Marija Terezija u vezi sa statističkim problemima bečke dvorske biblioteke. U Parizu su od njega tražili da ispita nosivost stubova u crkvi Svete Genoveve. Bavio se i problemima hidraulike i davao savete pri obnavljanju luka u Riminiju i Savoni. I to je samo delić problema kojima se Bošković uspešno bavio. Značajne rezultate ostvario je u geodeziji baveći se proučavanjem oblika i veličine Zemljine kugle. Merio je dužinu meridijana između Rima i Riminija, ispitujući i gravitaciju na raznim mestima. Stigao je da izradi i novu kartu papske države, a uredno je beležio sva svoja dostignuća i istraživanja, što vrednost njegovog dela, koje je nastajalo u krutim uslovima 18. veka i pod stalnom prismotrom i kritikom jezuita, čini gotovo nemerljivom. Izradio je i niz instrumenata za precizna geodezijska merenja. Iako je bio sveštenik, zalagao se za sistem Nikole Kopernika. Zaslužan je i za nastanak strukturne hemije, a na spisak njegovih sledbenika, kojima je Boškovićevo najvažnije delo „Teorija prirodne filozofije svedena na jedan jedini zakon sila koje postoje u prirodi", objavljeno 1758, postalo neka vrsta Biblije, nalaze se i Gej-Lisak, Faradej, Mendeljejev, Helmholc, Herc, Maksvel i Hajzenberg.

Vojnović je tom prilikom rekao da ga je Terazijama i Kalemegdanom pratio duh Mede Pucića, takođe istaknutog dubrovačkog književnika koji je, između ostalog, bio i vaspitač kneza (kasnije kralja) Milana Obrenovića.

„Najteže" je svakako svojatanje Ive Andrića. Dok se ostala svojatanja uglavnom svode na falsifikovanje porekla, u slučaju nobelovca radi se o svojatanju njegovog dela, što je u prilikama raspada zajedničke države često dobijalo izrazito političku konotaciju. Jer Andriću niko u Srbiji ne osporava hrvatsko poreklo, kao ni njegovo lično opredeljenje pripadnosti srpskom jeziku i književnosti. Ovaj sukob je nedavno aktuelizovao hrvatski književnik iz Sarajeva Mirko Marjanović, koji je pred sarajevskim sudom pokušao da obori presudu po kojoj je jedini nosilac autorskih prava na knjige srpskog nobelovca Zadužbina Ive Andrića u Beogradu. Kao i da ospori Andrićev testament, u kojem se čuveni književnik odredio kao srpski pisac.

Kako je to za Press rekao Velimir Visković, jedan od najpoznatijih hrvatskih istoričara književnosti: „Ivo Andrić je bio integralni Jugosloven, koji je Srbe i Hrvate smatrao plemenima istog naroda. Gledajući po današnjim podelama, kao katolik iz Bosne i u mladosti stipendista Hrvatskog kulturnog društva, bio je Hrvat. On je nesumnjivo srpski književnik koji je, posebno u zreloj fazi života, pisao srpskim jezikom, i tu ne vidim nikakav problem." Visković je dodao i da to što neko govori o Andriću kao hrvatskom piscu ne može nikako da ospori njegovu ličnu odluku da je jugoslovenski i srpski pisac.


Kakav-takav konsenzus postignut je oko Nikole Tesle, ali mu se često nameće njegov „ponos srpskim rodom i hrvatskom domovinom". Iako je u vreme njegovog rođenja, 1856. godine, država bila Austrougarska, a Smiljan, gde je rođen, u sastavu Vojne krajine.

Na listi pohrvaćenih nalazi se u Valtazar Bogišić, koji je rođen u katoličkoj porodici, ali je bio član Srpske kraljevske akademije i ministar pravde Crne Gore pod Petrovićima. Ipak, većina u Zagrebu danas ga smatra - Hrvatom. Imena Boškovića, Tesle, Bogišića i Milankovića nalaze se na listi 100 najznamenitijih Srba koju je devedesetih godina sastavio stručni odbor Srpske akademije nauka i umetnosti.

Zanimljiv je i „slučaj" Vladana Desnice. Za jugoslovenskog književnika, kome danas na srpskoj Vikipediji piše da je „srpski i jugoslovenski" književnik, a na hrvatskoj verziji internet enciklopedije piše isključivo „hrvatski književnik", na engleskoj Vikipediji piše - „srpski i hrvatski književnik". Vladan Desnica je, inače, rođen u srpskoj porodici u Zadru koja je poreklom iz Like.

Izvor: Press

Tagovi

Komentari (1)

ostavi komentar
anonymous [neregistrovani]
 [29.12. 2013., 01:48]

Zašto

samo mi nije jasno zašto vi to objavljujete
pa to se zna
kad cijeli svijet Hrvate ignoriše što i vi kao list ne bi mogli
pustite ih neka žive u svom svijetu imaju najveću državu u svojoj istoriji i nek uživaju dok mogu a mi ćemo svoje zemlje i svoj narod vratiti pod srpsku zastavu prije ili kasnije

Odgovori
Vidi odgovore

Ostavi komentar

antiRobotImage

Anketa

Kako ćete provesti novogodišnje veče?

Kod kuće, uz hranu i televizijski program!

U krugu porodice i najbližih prijatelja!

Sigurno ću otputovati negde, to više nije veliki trošak...

Nije bitno gde sam, samo da sam sa voljenom osobom!

U kafani, k'o čovek!

Na nekoj ludoj žurci!

Rezultati

Facebook