22. 08. 2010

PRESS

VIŠEVEKOVNA BORBA ZA PRAVA ŽENA

Emancipacija još nije gotova

Prošlo je tačno 90 godina od kada su žene dobile pravo glasa u SAD, ali borba širom sveta još traje. One će pobediti kada im i poslednja diktatura prizna pravo glasa, ali pre svega kada žena uđe u Belu kuću

U Americi se trenutno proslavlja tačno devedeset godina od kada je u avgustu 1920. godine američki Kongres ratifikovao čuveni 19. amandman, kojim su žene dobile opšte pravo glasa i postale politički izjednačene s muškarcima.

To je simbolički bila velika pobeda borbe feminističkog pokreta širom sveta, duge više od vek i po, pošto su žene osvojile svoja prava u državi koja se posle Prvog svetskog rata već nametnula kao vodeća svetska sila, što će ostati do danas.

Žene u Americi su dobile potpuno pravo glasa tačno 50 godina nakon što su ustavom obespravljene. Pokret žena razvio se iz pokreta za borbu protiv ropstva. Žene su svoje zahteve usmerile protiv crkve, ali i protiv bogatih muških abolicionista. Zanimljivo je da je u okviru pokreta žena u Americi ostvareno sestrinstvo belih i „obojenih" žena, jer je do konflikta sa abolicionistima došlo kada je pravo glasa ustavom zagarantovano crncima, a u ustavne amandmane uvedena samo reč - za muškarca.

Tortura u Evropi

Prvi značajniji pokušaji u Evropi da se ostvare ženska prava bili su u vreme Francuske revolucije, ali su jakobinci stvar rešili na svoj način - zabranjena su udruženja žena, a žene su zakonski bile ograničene samo na domaćinstvo. Kakav je bio položaj žene u Francuskoj, ali i širom Evrope najbolje pokazuje zakon donesen u doba vladavine Napoleona I, „Code Napoleon" iz 1804. godine, po kom je suprug zakonski staratelj svoje supruge, zarada i ušteđevina supruge su imovina supruga, majka nema nikakvo zakonsko pravo na svoju decu, a u slučaju razvoda braka supruga dozvoljava svom mužu da je ubije ukoliko je zatekne u prevari sa drugim.

I pored raznih pokušaja, udruženja žena nastala nakon revolucije 1848, koja su pokušala da dobiju pravo glasa putem peticija i jakih proleterskih pokreta u okviru kojih su svoje mesto našla i ženska prava, uspeha nije bilo mnogo. Francuska je, inače, bila prva zemlja u Evropi koja je uvela jednako pravo glasa za sve muškarce, ali pravo glasa za žene priznala je tek 1944. godine.

Pokret žena u Engleskoj počeo je s prvom reformom o pravu glasa 1832. godine, kada su žene isključene iz odredbe o pravu glasa na opštinskom i parlamentarnom nivou. Engleski filozof i poslanik u donjem domu engleskog parlamenta Džon Stjuart Mil podržavao je ženski pokret, koji je dobio pasivno i aktivno pravo glasa na nižim nivoima u opštinama i na nižim upravnim nivoima 1869. godine.

Pokret za prava žena u Nemačkoj je rastao sa revolucijom 1848. godine, ali su u periodu restauracije, koji je usledio nakon revolucije, ženama oduzeta osnovna prava, npr. pravo na članstvo u nekom udruženju ili pravo na redakcijski rad u nekom časopisu, kao i pravo na bilo koju vrstu političke delatnosti. Nakon izgubljenog rata, u Nemačkoj su socijaldemokrate 1918. godine uvele pravo glasa za žene.

Pitkern probio led

Iako su pokreti za žensko pravo glasa bili najrazvijeniji u Velikoj Britaniji i SAD, to nisu bile prve zemlje koje su uvele ovo pravo, bar ne na parlamentarnim izborima. Na Novom Zelandu su žene dobile aktivno biračko pravo ograničenog tipa još 1893. godine, dok je Australija 1902. godine dala ženama pravo glasa na izborima za parlament.

Zanimljivo je da je 1838. prva državica koja je uvela pravo glasa za žene bio Pitkern, britanska kolonija u Tihom okeanu, jedina u ovom delu sveta koja je i danas direktno pod krunom kraljice i ima okvirno pedeset stanovnika. U Evropi je prva zemlja gde su žene mogle na osnovu plaćanja poreza da učestvuju i u glasanju bila Švedska 1862. godine, ali je opšte pravo glasa potvrđeno tek zakonom 1921. godine.

Drugi svetski rat bio je prelomna tačka, kada se pravo glasa za žene raširilo svetom, a između ostalog je priznato i u tek formiranoj FNR Jugoslaviji.

U Lihenštajnu, recimo, to pravo ostvareno je tek 1984. godine, dok su u Kuvajtu žene ostvarile pravo da biraju i budu birane tek pre pet godina. U Kataru im je prvi put dozvoljeno da glasaju na lokalnim izborima 2000. godine, a tri godine kasnije žene su glasale i na parlamentarnim izborima, dok su u Bahreinu i Omanu žene to pravo dobile 2002. godine.

Jedan glas po porodici

U Saudijskoj Arabiji žene su još obespravljene, u Ujedinjenim Arapskim Emiratima i Bruneju takođe, ali je reč o zemljama u kojima su i muškarci i žene žrtve obespravljenosti dok je, recimo, u Butanu dozvoljen samo jedan glas po porodici, tako da je u najvećem broju slučajeva to muški glas.

Borba za ženska politička prava, dakle, još traje. Mnogi, međutim smatraju da konačnu pobedu žene neće ostvariti kada im se ostvare prava i u najzaguljenijim diktaturama, nego upravo tamo gde bi trebalo da stanuje svetska demokratija. Pobeda će biti konačna kada žena uđe u Belu kuću.

V. MILADINOVIĆ