Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

09. 05. 2010.  - Autor: Veljko Miladinović, Veljko Lalić

Istraživanje: Kako bi izgledala Srbija da je pobedio Draža?

Kako bi izgledala Srbija bez Tita: srpski analitičari i istoričari izračunali za Pressmagazin da bismo danas imali BDP od minimum 29.000 evra, da bismo bili u EU i NATO

Tito
Tito

Zapadna istorija voli da kaže da je sudbina 19. veka odlučena u seoskoj kući u Valdhajmu, kada je prilično nepoznati i prilično prosečni maršal Gruši odlučio da ne posluša logiku i svoje podređene i s trećinom Napoleonove vojske nastavio slepo da juri prusku vojsku kako mu je dva dana ranije naredio car. U toj jednoj sekundi Grušijevog razmišljanja rešena je bitka kod Vaterloa, a kasnije i sudbina sveta koji zbog običnog poslušnika danas govori engleski umesto francuski i raste na anglosaksonskoj umesto na francuskoj kulturi.
Istorija je prepuna ovakvih događaja, trenutaka u kojima kao na Sutjesci geler Josipa Broza pogađa u ruku, dok Draža Mihailović baš u tom trenutku odbija da sruši neki most na Ibru i preseče komunikaciju Nemaca u Sandžaku. Generacije rođene pedeset godina kasnije možda i dalje žive posledice tog metka ili tog mosta, posle kojeg je Čerčil definitivno odustao od iskrcavanja na Balkanu i vojnu pomoć preusmerio komunistima.

A šta bi bilo da je Draža srušio most, da nemački general Ler nije ostavio rupu od dva kilometra u obruču oko Tita, da su se Britanci logično prebacili iz Italije u Dalmaciju i makar još Jugoslaviju i Mađarsku sačuvali Staljinove čizme. Naravno, to niko sa sigurnošću ne zna, ali naravno i da nije tako teško dati relativno precizne projekcije.
Goran Nikolić, saradnik Instituta za evropske studije, za naš magazin precizno je izračunao da bi Srbija - da je 1945. ušla u zapadni umesto istočni blok - danas imala MINIMUM BDP od 29.000 evra, kao Grčka, a ne sadašnjih 7.000, kao Azerbejdžan. I drugi istoričari sa kojima smo kontaktirali slažu se da bi pobeda Draže Mihailovića od Jugoslavije napravila svojevrsnu evropsku Južnu Koreju, kao poslednji bastion ka komunizmu i jedini gerilski pokret koji je sve vreme gajio specijalne odnose s Amerikancima.
Pero Simić, koji širom bivše Jugoslavije važi za najboljeg poznavaoca lika i dela Josipa Broza Tita, kaže za Pressmagazin da bi „Jugoslavija sasvim sigurno bila daleko razvijenija zemlja da je pobedio Draža umesto Tita. On kaže da je ekonomija upravo najveći komunistički mit (pročitaj tekst sa strane „U vreme Tita, Tito je živeo bolje") i kaže da je normalno da nam je Tito uveo televiziju, a ne kralj Aleksandar.
Ali, da ne ulazimo u to što obična vožnja Beogradom demantuje - jer se prelazi preko tri mosta koja je za šest godina izgradio knez Pavle i jednog koji je izgradio i jednog koji je za 37 godina obnovio Tito - da ne ulazimo ni u emocije s kojima se uvek preteruje kada je u pitanju maršal, od hvatanja uplakanog naroda za bandere tokom Brozove sahrane u Beogradu, do Šešeljevog pokušaja da glogovim kocem jednom za svagda raskrsti sa vampirom koji je isisao srpsku krv i srpske teritorije. Jer, preispitivanja Tita u Srbiji nikad nisu imala veze ni sa demokratijom, ni sa istorijom.
Počelo je na mitinzima na kojima su se rušila pokrajinska rukovodstva i ustoličavala vlast Slobodana Miloševića. Jednopartijski sistem nije dovođen u pitanje, već se tražio novi gazda, Brozov naslednik. Na prvim mitinzima orila se pesma „Slobodane, sad se narod pita, ko će nama da zameni Tita". Uskoro će, najpre stidljivo, a onda sasvim glasno krenuti napadi na Broza u Srbiji. Nažalost, najveći deo ovih napada nije imao nikakve veze sa aktuelnim trendom u Istočnoj Evropi - rušenjem jednopartijskih sistema i borbom za demokratiju. Napadi su bili usmereni na Broza - Hrvata, a ne na Broza diktatora.

Tako je ostalo do danas, pa nakon obeležavanja tridesetogodišnjice njegove smrti širom bivše Jugoslavije postavlja se pitanje da li bi nam bilo bolje da je on još živ, kao da nije logičnije pitanje da li bi nam bilo bolje da ga je geler pogodio malo iznad ruke 37 godina ranije na Sutjesci.
Goran Nikolić polazi od realne pretpostavke da je savezničko iskrcavanje moglo da se odigra na Jadranu umesto u Normandiji i da bi u tom slučaju četnici u Jugoslaviji zadržali primat. Naravno, tu je i svedočenje Milovana Đilasa o „pripremama partizana da saveznike na Jadranu dočekaju bajonetima".

I posle Tita Tito
I posle Tita Tito

I posle Tita Tito

Čak i tri decenije posle Brozove smrti obožavaoci njegovog lika
i dela posećuju grob bez petokrake
na Dedinju

- U tom trenutku Draža Mihailović je i dalje bio jak, on bi se tada mnogo lakše složio sa Britancima, a partizanski pokret bio bi ugušen. Zapad bi preko vlade u Londonu pokušao da održi tripartitni model Jugoslavije, dakle da to i dalje bude država Srba, Hrvata i Slovenaca, što je uostalom bio i zvaničan program pokreta Draže Mihailovića, definisan na Kongresu u selu Ba 1944. godine - objašnjava Nikolić.
Prema ovom istorijskom scenariju, čizma sovjetskog vojnika nikada ne bi prešla granicu Srbije, pošto bi tu već bili stacionirani saveznici, i bila bi otvorena vrata za uvođenje demokratske vlasti u Jugoslaviji. Goran Nikolić kaže da bi Jugoslavija kao takva opstala, pošto bi za Zapad bila granica prema ruskom uticaju. A prema njemu, u takvoj geopolitičkoj podeli karata, Jugoslavija bi mnogo bolje prošla nego što je to bio slučaj pod komunistima.
- Za početak, Jugoslavija bi ušla u Maršalov plan o obnovi posleratne Evrope. A potom bi bila i predmet američke doktrine „zaprečavanja" Sovjetskog Saveza, koju je izradio američki diplomata Džordž Kenan. On je još 1942, dok je rat besneo, predvideo Nemačku i Japan kao američke saveznike u budućnosti kako bi se neutralisao uticaj SSSR-a. Ova doktrina podrazumeva ogromna ulaganja u zemlje koje treba da igraju odbrambenu ulogu prema SSSR-u, čime Amerika sebi stvara ekonomski moćne saveznike - kaže Nikolić.

a

Cunami srpske tranzicije

Protekle nedelje je objavljeno da čak 720.000 ljudi u Srbiji danas živi ispod granice apsolutnog siromaštva, a zabrinjavajuće je da je tokom 2009. godine broj siromašnih povećan za 60.000 u odnosu na prethodnu godinu. Ovi ljudi nemaju novca za osnovne potrebe - hranu i stanovanje. U surovoj stvarnosti ovih statističkih podataka jasno je da tranzicija u Srbiji velikom broju njenih građana nije ništa drugo nego maćeha. Veliki procenat ovih tranzicionih gubitnika čine penzioneri, koji se zbog svog novonastalog statusa sve više s nostalgijom sećaju letovanja, „zastave 101" na kredit koje su mnogima zamenili potpuna apstinencija od nekadašnjih „poroka" samoupravljača. Cunami udar srpske tranzicije, pred kojom su poklekli mnogi iz bivšeg ešalona srednjeg sloja u SFRJ, kod istih ovih ljudi proizveo je potpuni prezir prema novouspostavljenom srpskom kapitalizmu koji mnogi vide samo kao novu podelu na robove i gospodare i epohu sumnjive privatizacije koja je opelješila nekadašnji stub društva. Sumnjiva privatizacija, klasne podele, nagli rast siromaštva, pljačka društvene imovine predstavljaju odlično pogonsko gorivo za večno održavanje mita o srećnom životu u zemlji dembeliji SFRJ s drugom Titom na njenom čelu - životu koji je i onda, kao i danas, bio uglavnom na kredit.

Jugoslavija bi, međutim, uvek bila rizična zemlja zbog jakog levičarskog pokreta, ali pre svega zbog jakog slovenskog elementa koji može da bude faktor na koji bi igrali Sovjeti. Goran Nikolić kaže da bi Zapad verovatno iskoristio kraj rata da se obračuna sa levičarskim pokretom u Jugoslaviji, ali bi slovenstvo ostalo kao problem.
- Zato bi velika količina novca ušla u Jugoslaviju kroz investicije i kredite kako bi se stvorio jak saveznik Americi. Tako bi Jugoslavija verovatno doživela razvoj koji je doživela i Južna Koreja, upravo zbog američkih investicija. Ta zemlja nije imala ništa, ali je bila bitan politički faktor. I Italija je bila problem Americi zato što je imala jaku levicu. Na prvim posleratnim izborima osvojila je skoro trećinu glasova, zbog toga su Amerikanci strahovito mnogo uložili u Italiju, čak su bili spremni da pokradu izbore. Kao posledica toga je neverovatan uspon Italije pedesetih i šezdesetih godina, a slično je bilo i sa Zapadnom Nemačkom. Jugoslavija nema takve kapacitete kao što ima Italija, tako da bi razvoj Jugoslavije bio sličan Grčkoj, koja nam više odgovara. Razvoj naše zemlje i u ekonomskom i u političkom smislu trebalo bi da se posmatra kroz primer Grčke. Pošto bi u Jugoslaviji bila demokratija, onda bi ona u paketu sa Grčkom ušla u Evropsku uniju, odnosno pre Španije i Portugala, u kojima se držala diktatura. Današnji BDP bi bio sličan Grčkom, dakle nešto manji od trideset hiljada dolara, što je tri puta više nego danas. Da ne govorimo o decenijskom slobodnom kretanju kapitala i slobodnom tržištu Zapadne Evrope. Kao i demokratija u širem smislu, koja bi pogurala stvaralaštvo i nauku. I naravno, Jugoslavija bi od početka bila član NATO-a - kaže Nikolić.
Jugoslavija u kojoj bi vladao kapitalizam posle Drugog svetskog rata bila bi demokratska država i zbog toga bi stalno postojale etničke tenzije koje opterećuju ovaj prostor vekovima ali bi, kako kaže Nikolić, i takva država bar do devedesete godine bila interes Zapada, a Srbija bi verovatno, zbog istorijskih apetita koje bi nasledila iz Kraljevine Jugoslavije, verovatno želela da očuva Jugoslaviju. Beograd bi u tome imao podršku Zapada, tako da bi verovatno postojala i jaka vojska. On kaže da bi se posle pada Berlinskog zida Jugoslavija verovatno mirno raspala po sistemu Čehoslovačke ili bi opstala najslabija moguća konfederacija.
Istoričar Milosav Samardžić kaže da nije siguran da li bi opstala Jugoslavija, ali da bi granice na Balkanu sigurno bile drugačije.

- Pre rata nije postojala Bosna i Hercegovina i verovatno ne bi postojala ni posle rata. Ako gledamo predratne granice banovina, od kojih su srpske bile i Zetska, Drinska i Vrbaska u Banjaluci, možemo da pretpostavimo da bi granice Srbije bile na Neretvi i na Kupi. Kako bi se odvijala istorija Srbije da na njenom tlu nije zavladao komunizam može samo da se nagađa, ali ipak postoje neke nesreće za koje sigurno možemo da kažemo da bismo ih izbegli. Ako smo 1945. imali opciju da Srbijom vlada politička elita sa Slobodanom Jovanovićem na čelu ili ljudi bez škole, jasno je kakva nas je sudbina zadesila. Zemlju su preuzeli ljudi sa bravarom na čelu. Aleksandar Ranković je bio abadžija, Dušan Petrović Šane, koji je žario i palio Šumadijom, bio je pomoćni kamenorezački radnik. Za početak, da je pobedio kralj Petar, zemlju ne bi vodili neobrazovani ljudi. A sigurno je da bi u zemlji bilo više Srba - kaže Samardžić.
On svoju tvrdnju zasniva na podatku da je više od sto hiljada Srba ubijeno od strane komunista i da su stotine hiljada držane u logorima ili naterane na emigraciju.
- I to su predstavnici najobrazovanijeg društvenog sloja. Građanska klasa, koja je praktično postepeno stvarana u Srbiji od Karađorđa, u nekoliko godina je nestala. Industrijalci, trgovci, prosvetni radnici, a posebno oficiri, koji su bili značajan društveni sloj. Hiljade oficira sa završenom vojnom akademijom, obrazovan kadar je ostao u emigraciji, a posle rata značajan društveni faktor postali su oficiri bez dana škole. U vreme Sremskog fronta komunisti su imali četiri armije, a samo jedan od komandanata armije imao je vojnu školu. Bio je to Kosta Nađ, koji je bio narednik, a kasnije je pretvoren u generala. Osamdeset odsto komandnog kadra kod komunista imao je četiri razreda osnovne i manje. Da ne govorimo o sveštenstvu. Više od 450 sveštenih lica ubili su partizani, mnogo više čak i od ustaša, koje su ubile oko 180 srpskih sveštenika - priča Samardžić.

a
Tito

Komandanti bez škole


U vreme Sremskog fronta komunisti su imali četiri armije, a samo jedan od komandanata armije je imao vojnu školu. Bio je to Kosta Nađ, koji je bio narednik

Miloslav Samardžić, istoričar

On kaže da ne bismo imali većinu problema koji opterećuju današnju politiku Srbije, počev od odnosa sa Crnom Gorom do pitanja Kosova.
- Mnogo toga možemo da nagađamo, ali da je pobedio Draža Mihailović sigurno je da ne bi bilo zabrane na povratak Srba na Kosovo, a i svi Albanci koji su pod protektoratom nacista za vreme rata naselili Kosovo bili bi vraćeni u Albaniju, a vrlo verovatno bi i svi Albanci bili poslati u Albaniju, tako da bi danas Kosovo bilo srpsko - kaže Samardžić.
Istoričar Miodrag Janković kaže da bi i opstanak „druge Jugoslavije" ostavio veliko pitanje kako bi ta Jugoslavija bila vođena pošto bi vlast preuzela izbeglička vlada u Londonu. Praktično, oni ljudi koji su, prema njegovim rečima, napravili glupost 27. marta i uvukli državu u rat.
- Londonska vlada je britanska marionetska vlada. Pod pretpostavkom da su saveznici imali nameru da sačuvaju Evropu i podrže pokret Draže Mihailovića, kralj Petar Drugi bi se vratio u Srbiju. Ne bi se oženio u Londonu, živeo bi u celibatu dok mu se ne oslobodi otadžbina i možda bi postao ozbiljan čovek, što on ipak nije bio. U zemlju bi se vratila politička i društvena elita, ali mi bismo nastavili da živimo u Jugoslaviji koju Hrvati ne žele, Slovenci još manje, a samo je i Srbi i dalje žele - priča Janković.
On kaže da bi Srbi u toj zemlji bili u poziciji sile, ali da se ne bi mnogo toga promenilo, pošto bi se nametala jedna drugačija vrsta „bratstva i jedinstva".

- To bi bilo u vidu integralnog jugoslovenstva. Posle rata bi Draža Mihailović bio glavni politički faktor i oslonac nove vlasti. Ali, četnički pokret ne bi bio srpski, kao što se danas poima, već bi prerastao u simbol integralnog jugoslovenstva. Sigurno bi u vreme 1948. i u takvoj Jugoslaviji postojao veliki problem odnosa sa Rusijom, pošto bi Beograd bio preplavljen agentima Kominterne, koji bi rovarili iznutra, tako da bi se 1948. opet postavilo pitanje na koju bismo se stranu opredelili. I monarhisti bi sigurno imali istu ideju koju je imao i Broz, a to je da se napravi logor za one koji podržavaju Staljina, a na tom kraljevom Golom otoku sigurno bi se našao Draža Mihailović, koji bi smetao dvorskoj kamarili, a i lako bi ga optužili za boljševizam, kojem je bio sklon pre rata - priča Janković.
On upozorava da budućnost Srba u toj državi zavisi od toga kako bi se nova vlast ophodila prema tom pitanju.
- U konceptu integralnog jugoslovenstva, situacija za Srbe bila bi možda i gora nego što je danas, pošto bi se nauštrb Srbije pravili kompromisi na koje Tito ne bi pomišljao. Dvorska kamarila, koja bi zavladala, verovatno bi se držala jugoslovenstva do poslednjeg dana, tako da bi posledice i tog režima bile slične onima koje smo već doživeli. Pošto bi to bila nasledna monarhija, kralj Petar bi verovatno umro od iste bolesti od koje je umro u izgnanstvu, dakle od ciroze jetre, a sudbina zemlje bi zavisila od toga da li bi njegov naslednik Aleksandar, koji danas sedi u Belom dvoru na Dedinju i koji bi najverovatnije opet postao britanski oficir, i dalje svoju otadžbinu zvao „postojebinom".

Denis Kuljiš

DENIS KULJIŠ

Uzbudljivi život tajnog agenta T. T.

Najpoznatiji hrvatski novinar ekskluzivno za Pressmagazin piše biografiju najpoznatijeg Hrvata u kojoj otkriva i kako je u Carigradu Josip Broz od Valtera postao pištolj - T. T., odnosno čuveni „tetejac", koji se posle proizvodio i u Kragujevcu za JNA. Tito? Zapravo je trebalo biti Tetejac

Političari su silno talentirani ljudi koji nisu nadareni nizašto posebno, objašnjava Jeremy Paxman u seminalnoj studiji te profesije, izrađene na bazi britanskih likova, „The political Animal" (Politička životinja). Josip Broz Tito bio je upadljivo bez ikakvog posebnog talenta - osim za politiku, kaže Milovan Đilas u svojoj biografiji Tita, a on ga je sigurno bolje poznavao nego bilo tko drugi na cijelom svijetu, uključujući Titove žene. Đilas je bio Titov „Number Two" i ta stvar, s obzirom na narav dva alfa-mužjaka, nije mogla dobro završiti... No, da bi u politiku ušao, drug se Tito morao u nju uvaliti u prilikama koje nisu pogodovale takvim aspirantima - po zanimanju bio je priučeni šloser koji je završio nekoliko razreda seoske osnovne škole. Pao je prvi, a s trinaest godina zaposlio se kao kovački šegrt.
Tu je, u njegovu slučaju, došlo do sudbonosne integracije srpa i čekića. Zatim je lutao po austrougarskoj srednjoj Europi tražeći bolji posao - malo je bravario po Sisku, pokušao u Ljubljani i Trstu, pa se vratio u selo, gdje nije bilo dovoljno zemlje da ga prehrani. U Plzenju, nakratko se zaposlio u „Škodi", u Bečkom Novom Mestu, u „Daimleru". Jako su mu se dopali luksuzni automobili. Nije mu uspjelo da se proletrizira i uključi u vojsku industrijskih radnika, pružit će mu se jedino prilika da postane vojnik K. und K. armije, pošto je 1913. u Beču regrutiran i otpremljen na odsluženje vojnog roka. Prijavio se dobrovoljno u zagrebački 25. domobranski puk (garnizon u Rudolfovim kasarnama na Trgu francuske revolucije), pa je upućen na školovanje za dočasnika. Gimnastičar sokolar, dobar skijaš, osvojio je srebrnu medalju u mačevanju sabljom i s devetnaest postao najmlađi vodnik u puku. Čim je izbio rat, njegova postrojba kreće na front. Pokušao se izvući simulirajući da je gluhonjem, pa su ga strpali u tvrđavni zatvor u Petrovaradinu.
Kako je prilikom austrijske mobilizacije nastala strahovita konfuzija, budući da se načelnik imperijalnog generalštaba, feldmaršal grof Franz Conrad von Hoetzendorf, nije mogao odlučiti između koncentracije na južnom i na istočnom pravcu, protiv Srba ili Rusa, silna vojska stajala je neupotrebljena u Srijemu, odakle je tek krajem godine upućena u Karpate, pa nagnana u besmislen juriš preko nemogućeg terena, u ledenoj zimi, što čak i austrijski vojni historičari ocjenjuju kao „bešćutnu ludost" (Norman Stone: „The Eastern Front"). Maršal Borojević, zapovjednik austrijske III armije, pokušao se suprotstaviti zapovjedi, pa je smijenjen, ofenziva je pokrenuta i armija se odmah raspala - slavenski vojnici masovno su se predavali, cijeli Titov bataljun zarobljen je, dok je njega kopljem probo jedan Kozak lijevokrilne Dnjestarske grupe (siguran sam da to nije bio moj djed, donski kozački ataman, jer je on tada još bio u gimnaziji u Rostovu). Tu je drug Tito naučio važnu lekciju: više nikad neće se naći na gubitničkoj strani! U bolnici u Kazanu ležao je i provlačio se više od godinu dana, a zatim ga šalju u internaciju na Ural, u gradić Kungur blizu Perma, na ruti transsibirske željeznice Kazan - Novosibirsk. Postavljen je za šefa logora - uvijek nezajažljivo ambiciozan postao je glavni kapo - ali uto je izbila revolucija, pa se pridružio nekoj boljševičkoj skupini, koja je oslobađala zarobljenike i pozivala ih da im se priključe.
Odmah se prištekao, pa zatim otišao u Petrograd, da sudjeluje u demonstracijama protiv vlade Kerenskoga. Tu ga uhićuju pa opet protjeruju u Kungur. Pobjegao je u Omsk, pretvarajući se da je Kirgiz, i ondje spetljao sa četrnaestogodišnjom Pelagijom Denisovom Bjeluosovom, koja će mu tri godine kasnije roditi sina Žarka. Kad je rat završio, poveo ih je doma 1920. godine, a put je trajao osam mjeseci! U Zagrebu se odmah zaposlio kao mehaničar - oni su se onda tražili kao danas kompjuteraši - pa upisao u KPJ, koja je iste godine na izborima za Narodnu skupštinu Kraljevine SHS u Beogradu osvojila 59 mandata. No, kralj komuniste Obznanom stavlja izvan zakona, pa Tito prelazi u ilegalu, povezuje se u Bjelovaru i onda seli u Kraljevicu, gdje se zaposlio u škveru i odmah organizirao štrajk, pa je otpušten.
Isto se ponovilo u Smederevskoj Palanci. Vraća se u Zagreb, gdje ga Mjesni komitet postavlja na čelo sindikata metalaca. Za to su ga spremili na mjesec i pol u ogulinski zatvor. Dvije godine kasnije, sa trideset i šest godina, postat će 1928. sekretar zagrebačkog Mjesnog komiteta. Ozbiljna karijera. Od običnog radnika, uzdigao se do političke pozicije - ali u ilegalnosti. Kako je režim poslije ubojstva Radića počeo političku represiju i pohapsio komuniste, izveli su ga na tzv. bombaški proces (u zgradi gdje je uhićen nađene su, navodno, neke bombe), pa strkeljali na pet godina u Lepoglavu, to zagorsko veleučilište zločina. Ondje je upoznao Mošu Pijade, grbavog beogradskog slikara i kritičara, židovskog intelektualca koji je prevodio „Kapital" pretvarajući se da Titu pomaže oko održavanja zatvorske električne centrale.
Pošto je 1934. pušten na slobodu, drug Tito je interniran u Kumrovcu, pa se dalje kreće s lažnim papirima, uvijek mijenjajući identitet, kao Šakal. Centralni komitet nalazio se u Beču, gdje ga odmah kooptiraju u Politbiro, te odlazi u Moskvu, tobože da posjeti ženu Pelagiju koja se ondje vratila. Uključuje se u rad balkanskog sekretarijata, stanuje u kadrovskom hotelu „Luks" i kao delegat sudjeluje na VII kongresu Kominterne. Upoznaje Kardelja, slovenskog učitelja, moskovski kadar s KUNZ-a, fakulteta za profesionalne revolucionare. No, Tito je ovdje prišao drugome jatu. Počele su, naime, staljinske čistke, kao rezultat desetogodišnje idejne i političke borbe što je razdirala sovjetsku državu, gdje se partijska elita polarizirala između univerzalnih revolucionara, trockista i staljinskih državotvoraca, koji će odnijeti pobjedu kao zastupnici realne opcije. Tako se kalala i Kominterna - u njoj sve jači postaje GPU, tajna policija, što na ovo svjetsko revolucionarno bratstvo gleda kao na svoju agenturnu mrežu, instrument subverzije u kapitalističkim državama koje prijete opstanku „prve zemlje socijalizma". Tito se odmah dokazao pišući tajne karakteristike ostalih članova rukovodstva, pa su svi strijeljani, Pelgija zatvorena, a on imenovan za generalnog sekretara KPJ, pa poslan u Jugoslaviju, da organizira obavještajni punkt u Zagrebu. Putovao je preko Carigrada, gdje je šest mjeseci proveo na obuci u regionalnoj špijunskoj centrali, gdje su mu, umjesto ranijeg pištoljskog pseudonima Valter, dali novi, T. T., po sovjetskom samokresu „Tula Tokrjeva", odnosno čuvenom „tetejcu", koji se poslije proizvodio i u Kragujevcu za JNA. Tito? Zapravo je trebalo biti Tetejac, ali on je pretendirao da bude gospodin, a ne neki popularni odmetnik, Čaruga ili Cartouche, pa se silno trudio da nalikuje Bečanima koje je promatrao u mladosti. Srednjoeuropski James Bond u službi svjetske prevratničko-terorističke organizacije, moskovske SPECTRE.
Čim je došao u Zagreb, rasturio je lijeve intelektualce na čelu s Krležom, te raspustio vodstvo hrvatske partije jer je na izborima 1938. podržalo Mačeka. Proklamira oružani ustanak kao jedini prihvatljiv tip političke borbe, a dotle u Parizu prima bogovsku plaću generalnog sekretara od 15.000 franaka. Posjećuje svjetsku izložbu, druži se s naprednim studenticama, naročito s mariborskom Nijemicom Hertom Haas, s kojom će 1941. dobiti sina Mišu. Osim njegova kominternovskog punkta na vezi sa sovjetskom obavještajnom službom NKVD (prije GPU, poslije KGB), radi i ćelija vojne obavještajne službe GRU (Antoljak, Kopinić). Čim su Sile osovine napale Jugoslavija, drug Tito desetoga travnja, koji je stoga važan datum u hrvatskoj povijesti, osniva Vojni komitet, pa time stupa na stranu budućih ratnih pobjednika. Sad više nije špijun, nego zapovjednik „vojske sjena", bez ljudstva i bez ikakva ratničkog iskustva.
Ali on se dobro razumije u politiku - iz Zagreba, gdje je okupacija isprva prilično popularna, odlazi u Beograd i u Srbiju, gdje je, kao i u Crnoj Gori, započeo ustanak, samo što su tu u prednosti četnici, teritorijalci poražene kraljevske vojske, odani izbjegličkoj vladi, te predvođeni načelnikom vojne obavještajne službe, pukovnikom Dragoljubom Dražom Mihailovićem. Tito se, pak, opremio kvalitetnim štabom, jer je za načelnika uzeo rusofila, crnogorskog majora Arsu Jovanovića, autora priručnika pješadijske taktike na oficirskoj akademiji. Uostalom, gerilski rat vodio se kao politička borba, više protiv konkurencije, nego protiv okupatora, a tko god se s drugom Titom pofajtao u politici, ispao je drugi. Zamalo ga je uništio uspjeh - kad je već stvorio cijelu makizarsku državu u planinama Bosne, pa podigao proletersku armiju i, kao i obično teške zadatke, tu povjerio zapovjedništvo jednom slikaru i kritičaru, Konstantinu Koči Popoviću, pariskom intelektualcu koji će ratni dnevnik Prve proleterske voditi na francuskom, njemački Oberkommando der Wehrmacht zaključuje da je dosta tog sranja usred „Tvrđave Europa", pa zapovjeda general-pukovniku Alexandru Loehru, komandantu grupe armija E, koji je zauzeo Dodekaneze, da pokrene operaciju „Weiss", te uništi partizansku komunističku vojsku, gomilu drskih odrpanaca koje vodi neki žicar po imenu Tito.
Loehr je tri godine mlađi od Tita, a taj transilvanijski Švaba borio se skupa s Titom na Istočnom frontu, u Prvom svjetskom ratu, gdje je također bio vodnik, ali u 85. infanterijskoj regimenti. On je ostao u austrijskoj vojsci, postao oficir, školovao se za pilota te dotjerao do generala austrijskog ratnog zrakoplovstva i zapovjednika 4. Luftflote Luftwaffe, koja je bombardirala Varšavu i Beograd. U zimskoj antipartizanskoj kampanji uspješno je opkolio operativnu glavninu gerilaca, pa u taj „kazan" ušao s dvije njemačke redovne divizije i SS-specijalcima folksdojčerske divizije „Prinz Eugen" i uništio partizane, po cijenu od 436 mrtvih vojnika. Tito se uspaničio i dao srušiti most na Neretvi, da zaštiti pozadinu pa pokuša proboj, ali kad juriš nije uspio, moralo se bježati na drugu obalu preko srušenog mosnog skeleta. Ostaci partizana povlače se u planine Crne Gore, prema Sutjesci, razbijeni i demoralizirani, pa Tito šalje u Zagreb pregovarače da izvide mogućnost postizanja separatnog mira. U „Esplanadu" dolaze Đilas i Koča te Vladimir Velebit, njegov najbliži tajni operativac, pa razgovaraju s Edmundom Glaise-Horstenauom, vojnim guvernerom Hrvatske (koji je bio toliko bijesan na Pavelićeve ustaške zločine da je kasnije potakao Lorković-Vokićev neuspjeli puč).
No, nema ništa od dogovora - partizani su u gubitničkoj poziciji, nemaju s čime pregovarati. Kreće druga faza, „Weiss II", bitka na Sutjesci, pa Loehr uništava ostatke gerilske vojske i jedino se Tito, ranjen, izvlači preko Zelengore, s malom grupom najbližih surdnika i ljubavnicom Davorijankom Zdenkom Paunović, dvadesetijednogodišnjom zgodnom radiotelegrafistkinjom, studenticom filozofije. Ali, iz ovog vojnog poraza, drug Tito je, kao i obično, izvukao maksimalni politički kapital. Uz partizansku vojsku bili su priljepljeni britanski obavještajci SOE, zaduženi za Balkan, među ostalima Fitzroy Hew Royle MacLean od Dunconnela, tridesetidvogodišnji klanski poglavica, špijun, bankar, pisac i konzervativni zastupnik u parlamentu, te Churchillov pouzdanik koji je trebalo donijeti ključnu informaciju: tko u Jugoslaviji ubija najviše Nijemca? „Tito je čovjek na kojega u svakom slučaju treba računati", priopćio mu je MacLean, „On jest komunist, ali..." To „ali..." uvijek bi ostalo u zraku, jer je drug Tito fenomenalno komunicirao, uvijek otvarao puteve, nikad ih zatvarao, slušao prije nego bi progovorio i govorio upravo ono što su drugi htjeli čuti, a za se zadržavao svoje mišljenje. Ono je ionako bilo savršeno promjenjivo, ovisno o prioritetima nepogrešivog „survivera", koji bi preživio svaku katastrofu, pa iz nje izlazio još jači.
Zapadni saveznici odlučno su podržali Tita oružjem i logistikom, pa će iz rata izaći kao pobjednik. Na istočnim granicama spojio se sa 3. ukrajinskim frontom maršala Tolbuhina, te osvojio Beograd, gdje je formirao privremenu koaliciju s predsjednikom londonske izbjegličke vlade, također Hrvatom, Ivanom Šubašićem, također agentom NKVD-a (kojega su Rusi zasebno kontrolirali preko rezidenture u Vašingtonu).
U završnim operacijama na zapadnom pravcu zarobljeni pripadnici kvislinških formacija masovno su likvidirani, ali ne onako sovjetski uredno, kao poljski oficiri kod Katina, nego balkanski, barbarski, kako je to ovdje uobičajeno. Politički je to „konačno rješnje" nadzirao Titov najpovjerljiviji član Politbiroa Kardelj, a proveli ga Mitja Ribičić i Ivan Maček, načelnik slovenske Ozne. No, prema vojničkom kolegi Loehru Tito je bio džentlmen - ovaj mu se pismom obratio moleći da osuda na smrt ne bude izvršena sramnim vješanjem, pa je oficirski dostojanstveno strijeljan, i to zbog bombardiranja Beograda 1941, a ne zbog pokolja ranjenika na Sutjesci (gdje je ionako lokalno zapovijedao talijanski general Mario Roatta, koji će odležati samo tri godine).
Kad je rat završio, Tito je postao najljući staljinist i projekcija lagerske supersile prema Zapadu. A pokušao je to iskoristiti za vlastite ciljeve, pa osim Istre, prigrabiti Trst, te posegnuo prema Albaniji. Staljin je bio njime jako nezadovoljan, pa ga pokušao uvaliti u balkansku federaciju s Bugarskom, gdje bi Georgi Dimitrov, njegov blijedi sluga, bio šef, a kad to nije uspjelo i razabralo se da „Orao" (što je bilo novo Titovo kodno ime kod NKVD-a) previše osamostaljuje, promijenili su mu šifru u „Strvinar", te aktivirali Josifa Romualdoviča Griguloviča, južnoameričkog likvidatora, da im ga skine s vrata. Atentat je trebao uslijediti pošto je propao puč, pokrenut Rezolucijom Kominforma, kojim je Titovo rukovodstvo izopćeno iz svjetskog komunizma, a on sam proglašen britanskim agentom koji vezu održava preko Velebita. Drug Tito na to je žestoko prišarafio staljiniste, rusofile i sve previše gorljive komunjare, pa su bačeni na Goli otok, u Club Meditaranee njegova jadranskog Arhipelaga Gulag. Sam Tito odmah je zbrisao u Zagreb, jer se u Beogradu nije osjećao sigurnim - ovdje se, pak, uzdao u Krajačića i ostale hrvatske generale, koji su se borili u Španjolskoj, a ne ustali na ustanak zbog ustaške represije. Potegao je i Krležu, da mu asistira oko ideološke pretvorbe u humani socijalizam, a istodobno, diplomatski i vojno, oslonio se na Zapad. Ionako su kolektivizacija i indutrijalizacija bez ruske pomoći odmah propale pa je 1953. počela glad. Na Bledu je tada održan plenum Politbiroa (kaže ekonomist, akademik Vladimir Stipetić, koji mu je prisustvovao kao novinar), gdje se Ivan Maček obrušio na Svetozara Vukmanovića Tempa, zaduženog za narodno gospodarstvo, govoreći mu kako je problem u tome što se ne uvodi dosljedna komunistička planska ekonomija, kakvu je zacrtao Boris Kidrič, još jedan Titov kritičar, ali književni, sin znemnitog slovenskog literarnog povjesničara Franceta Kidriča. Tito je mudro izostao s toga plenuma, jer je već iznašao fundamentalno rješenje. Potpuno se okrenuo Amerikancima, pa je odmah krenula silna pomoć - milijun tona žita godišnje, dve milijarde dolara, te više od dvije stotine najmodernijih mlaznih aviona tipa „F-84F Thunderjet". Direktor specijalnog programa pomoći bio je klasični američki ekonomist i povjesničar hrvatskog podrijetla Jozo Tomasevich.
Uz takvu pomoć bilo je lako izgrađivati socijalizam. Pedesete godine najveća su anomalija u povijesti komunizma i Jugoslavije, razdoblje koje je obilježilo kasniju sudbinu zemlje. U međunarodnoj politici, Tito se, pak, pozicionirao „ni vrit ni mimo", kao lider „trećeg puta", pa formirao globalni diktatorski klub, jer se nametnuo „bandunškom pokretu" svojim trojnim sporazumom s Nehruom i Naserom - uvijek je bio majstor kad je trebalo istisnuti konkurenciju! No, neprijateljski komunistički Istok bio je previše velika, trajna prijetnja - drug Tito dobro je znao kakva je to ekipa, jer je godinama bio njen elitni pripadnik. I, šezdesete, kad se učvrstio reformist Hruščov, Tito s njim ulazi u kompu, pa se vraća u „poboljšani" komunistički lager, a cijelo društvo koje mu je držalo leđa dok je gradio osobnu vlast likvidira na brionskom plenumu, pa počinje „liberalizaciju". Umjesto komandirane ekonomije, uvodi se socijalističko samoupravno poduzetništvo, a društveni život relaksira, komunistički aparat olabavljuje i „pluralizira", država federalizira, otvaraju granice... Dobro, ojačao je pritom Udbu, armiju i vojnu službu KOS, jer i dalje nikome nije vjerovao, a iza fronte vesele, relaksirane države socijalizma s ljudskim licem bila je njegova sauronska utvrda na Brionima, opremljena svevidećim okom.
Libralizacija se začas otela kontroli, jer su reformisti brzo udarili u plafon, pošto su društvo htjeli zaista demokratizirati, a to znači smanjiti ulogu partijskog aparata i samog druga Tita. Sve ih je brzo počistio - od slovenskog Kavčićeva rukovodstva, do Savkina hrvatskog i Latinkina srpskog, a promakao mu je jedino balavi predsjednik slovenske omladinske organizacije, neki Milan Kučan. Iz naftalina je izvukao sve svoje stare partijske konjušine, te unutrašnju vlast prepustio nadzoru vojne obavještajne službe. Bio je već jako star, osamdesetogodišnjak iscrpljen bolešću, umoran i potrošen tom nevjerojatnom biografijom. Kraj sebe imao je drugaricu Jovanku, puno mlađu, ograničenu babu koju su mu preko Krajačića doturili pedesetih, pošto je bio silno osamljen poslije smrti drugarice Zdenke 1946. godine. Umrla je od tuberkuloze, pa ju je dao zakopati u vrt svoje beogradske vile. Vojna klika na čelu s generalom Nikolom Ljubičićem, jednim užičkim primitivcem koji je izmislio Slobu Miloševića, inscenirala je naposlijetku nekakav Jovankin sanjani državni udar, pa se Tito od nje razveo, jer je specijalna vojno-partijska komisija na farsičnom tajnom zasijedanju zaključila da je lagano skrenula, pa je treba maknuti iz njegove blizine.
U posljednjem razgovoru (publiciranom prije nekoliko dana), koji je održan 1979, prije nego je bolestan prebačen u ljubljanski Klinički centar (a ne u beogradsku Vojnomedicinsku akademiju, jer je u životnoj opasnosti uvijek birao zapadnu stranu), drug Tito je od Ljubičića čuo kako se procjene KOS-a i zapadnih službi slažu da će sovjetski komunizam propasti do 1990. No general je mislio da se SSSR neće predati bez rata, dok maršala uvjerava: „Radnici u Jugoslaviji žive bolje nego u Americi". Koji idiot! U kadroviranju, drug Tito bio je jako popustio kad se od ljevičarske elite, sedamdesetih napokon obrnuo slugama svoga osobnog režima, ali to se događa svim diktatorima, ne samo u politici. Šteta. Pamtili bismo ga inače više po dobrim, nego po lošim stvarima, a ovako - njegov je režim uzrokovao rat, jer je ti papci, koji su se preko njega dokopali vlasti, nisu bili spremni otpustiti - osim poštenog Milana Kučana, koji je bio čovjek iz prethodnog vica.

Pero Simić

Ekonomski mitovi Titove vladavine

U vreme Tita, Tito je živeo bolje

Pressmagazin je u saradnji sa Perom Simićem, koji širom bivše Jugoslavije važi za najboljeg poznavaoca lika i dela Josipa Broza, u seriji tekstova o najvećem sinu jugoslovenskih naroda razotkrio niz laži i mitova na kojima je zasnivana njegova vladavina. Simić je Pressmagazinu dostavio niz dokumenata koji su čuvani u tajnim arhivama, što u Beogradu, što u Moskvi, iz kojih se, između ostalog, dokazuje da Tito dugo vremena posle rata nije imao podršku u srpskom narodu, da je namerno slao srpsku decu da ginu na Sremskom frontu, da je čuveno zasedanje u Jajcu, na kojem je zasnovana državnost treće Jugoslavije, bio lažiran, kao i da je „istorijsko ne" Staljinu, na kom je zasnovan kult Titove ličnosti, takođe istorijska izmišljotina jer je u stvari Staljin Titu rekao „ne". Kao i da je otimanje Kosova od Srba započeo upravo Broz, pošto je 1945. zabranio povratak Srba u pokrajinu, a posle Brionskog plenuma 1966. iskoristio kosovske Albance dajući im elemente državnosti da bi se obračunao sa srpskim rukovodstvom sa Aleksandrom Rankovićem na čelu.
U ovom broju Pressmagazin razotkriva poslednji i najveći komunistički mit koji i dalje živi u glavama Srba, mit o Titovom modelu ekonomije u kom su svi lepo živeli i koji je svima omogućavao da putuju po celom svetu. Danas, 30 godina nakon njegove smrti, širom bivše Jugoslavije, čak i generacije rođene posle njega, verujući tom mitu, ne kriju da bi dale sve samo da se on vrati jer su njihovi roditelji živeli bolje, zato što su u Titovo vreme izgrađeni putevi, zgrade...
Simić je dobar deo svog dugogodišnjeg istraživanja o Brozu posvetio upravo tome da dokaže kolika zabluda vlada o Titovom samoupravnom socijalizmu. On je pronašao strogo čuvana dokumenta Saveznog sekretarijata za inostrane poslove i Izvršnog komiteta Predsedništva CK SKJ i SIV-a iz 1977.  koja sadrže ekonomske pokazatelje iz kojih se vidi da je od 1974. do 1976, kada je Titovo rukovodstvo definitivno napustilo dotadašnji model polutržišne privrede, jugoslovenska privreda bukvalno desetkovana.
- U poslednjih desetak godina Titove vladavine Jugoslavija je poništila gotovo sve pozitivne efekte Titovog odvajanja od Staljina.

a7

Američki projekat

Posle 1948. Tito je uhlebljenje pronašao kod Amerikanaca, a Jugoslavija postala projekat finansiran sa Zapada, da bi „samoupravni socijalizam", za samo nekoliko godina kako je ostao „na svojim nogama", dostigao isti nivo ekonomske zavisnosti od Sovjetskog Saveza kao uoči Titovog „istorijskog ne"

Takozvani uspeh Titove ekonomije zavisio je od toga koliko su SAD ubacivale novca u Jugoslaviju. Ali i u uslovima socijalizma taj novac je imao manji efekat nego da je Jugoslavija bila direktan američki saveznik koji bi u tržišnim uslovima razvijao svoju privredu - kaže za Pressmagazin Pero Simić.
Kako kaže Simić, posle 1948. Tito je uhlebljenje pronašao kod Amerikanaca, a Jugoslavija postala projekat finansiran sa Zapada, da bi uoči Titovog silaska sa istorijske scene jugoslovenski „samoupravni socijalizam", za samo nekoliko godina kako je ostao „na svojim nogama", dostigao isti nivo ekonomske zavisnosti od Sovjetskog Saveza i njegovih satelita, kao što ga je uoči Titovog „istorijskog ne" Staljinu imao prosovjetska Jugoslavija.
- O tome nije smelo javno da se govori. Ekonomski podaci su čuvani u najvišem državnom vrhu. Već tad je čak dvadesetak hiljada osnovnih OUR-a poslovalo sa gubicima, a koji su predstavljali trećinu subjekata jugoslovenske privrede. Plate u preduzećima koja su ostvarivala gubitke bile su u proseku za 5,4 odsto veće od primanja zaposlenih u rentabilnim firmama. Gotovo svaki četvrti jugoslovenski radnik, tačnije 22,9 odsto njih - radio je u preduzeću koje je poslovalo sa gubicima. Učešće Jugoslavije u tom periodu u svetskoj trgovini palo je za trećinu, sa 0,59 na 0,42 odsto, a jugoslovenski izvoz na konvertibilna tržišta opao je za više od trećine - sa 35,8 na 23 odsto. Eto, to je bila ta Titova ekonomija. A te gubitke mi danas otplaćujemo. Zabluda je da se u Titovo vreme bolje živelo - kaže Simić.
On kaže da su za poslednjih deset godina Titovog vođenja Jugoslavije dugovi zemlje povećani sedam puta, a zaduženost prema zapadnoevropskim zemljama, prema jednoj strogo poverljivog informaciji jugoslovenskog Saveznog sekretarijata za inostrane poslove, već tri godine pre Titove smrti „premašila je kritičnu granicu".
Prema ovim dokumentima koje je otkrio Pero Simić, komunistička vlast je krila da je stopa ekonomske zavisnosti Jugoslavije od Sovjetskog Saveza i drugih istočnoevropskih zemlja rasla po stopi od 2,5 odsto godišnje.
- Tito je tada uveliko bio izgubio smisao za realnost - kaže Simić, navodeći da je jugoslovenski predsednik septembra 1977. na turneji po Jugoslaviji govorio:
- Jugoslavija je ekonomski i kako god hoćeš najstabilnija zemlja u Evropi.
Simić dodaje da na kraju Titove vladavine jugoslovenski proizvodi nisu ni uz sve veće stimulacije države mogli da se prodaju na zapadnim tržištima, pa se, kako kaže, 1979. godine krug zatvorio.
- Jugoslavija je dostigla onaj nivo ekonomske zavisnosti od Sovjetskog Saveza i drugih država dirigovane privrede koji je imala tri decenije ranije. Jugoslovenski izvoz u Sovjetski Savez i njegove saveznike skočio je sa 29,55 na 49,52 odsto. Toliko o tome da je Tito znao da „uzme i od Istoka i od Zapada". Istok i Zapad su znali da mu daju koliko je njima bio potreban - kaže Simić.

Izvor: PRESS

Tagovi

Komentari (1)

ostavi komentar
Lune [neregistrovani]
 [12.08. 2014., 10:55]

Hm,hmm..bom vam rekel nesta,

Grupacija Inex Interexport bila je jedan od najvećih i najznačajnijih spoljnotrgovinskih sistema bivše SFRJ. Nije postojao značajniji grad u nekadašnjoj Jugoslaviji u kome ova kompanija nije imala svoju imovinu, a isto je bilo i u najvažnijim inostranim metropolama. Sve do statusnih promena DP Interexport 1990. ova imovina je bila u njegovom vlasništvu. Tadašnji pomoćnik generalnog direktora za statusna i organizaciona pitanja Branka Janković-Radović te godine započinje jedan pravni galimatijas koji ni do danas neće biti rešen.

Nekoliko stranih predstavništava Ineksa (iz Londona, Ciriha, Beča, Milana i Frankfurta), kao i Inex Banka, zajedno sa svojom matičnom firmom DP Inex osnivaju mešovito preduzeće za međunarodno poslovanje Inex Interexport DOO, gde su pomenuta predstavništva dobila većinski udeo u vlasništvu iako su osnovana kapitalom svog manjinskog partnera, koji u posao unosi celokupnu nepokretnu imovinu vrednu na desetine milione dolara. Ulog stranog konzorcijuma je, sa druge strane, iznosio tek nešto više od 200.000 dolara, a i taj novac je poticao iz domaćeg Inexa.



Odgovori
Vidi odgovore

Ostavi komentar

antiRobotImage

Anketa

Možete li da zamislite život bez Android telefona!?

Ma kakvi, ne znam gde mi je glava ako mi telefon nije pri ruci!

Ne, previše sam se navikao na sve mogućnosti koje moderni telefoni pružaju!

Naravno da mogu, ni nemam takav telefon, niti mi treba!

Uspaničim se čim mi se baterija isprazni, zavisan sam od svog smart telefona!

Nemam telefon uopšte!

Rezultati