Da li je Trampova pretnja Grenlandu kriva za promenu kraljevskog grba Danske?

Kralj Danske Frederik X objavio je promenu kraljevskog grba. Ta odluka je kod mnogih protumačena kao simbolična intervencija zbog agresivnih nastojanja američkog predsednika Donalda Trampa da Sjedinjene Države preuzmu kontrolu nad Grenlandom. Koliko ovo tumačenje ima osnova?

Plan iz 2024.

Iako su mnogi mediji u Danskoj protumačili da danski kralj menja grb star 500 godina usred sve oštrog spora sa Trampom oko Grenlanda, kompozicija novog kraljevskog grba zapravo je planirana još početkom 2024. godine. To znači da je njegov dizajn nastao pre nego što je Tramp ponovo pokazao interesovanje za tu teritoriju.

U stvarnosti, odluka kralja da izmeni grb imala je za cilj da različite delove Kraljevine Danske predstavi na način koji više odgovara savremenoj državi. Ta praksa nije nova. Simboli u danskom kraljevskom grbu postoje u različitim oblicima već vekovima i bezbroj puta su preuređivani kako bi preneli nove političke i državne poruke.

Novi kralj – novi i moto

Svaki novi danski vladar usvaja i kraljevski moto. Frederikov izbor glasio je: „Ujedinjeni, posvećeni, za Kraljevinu Dansku“. U originalu na danskom jeziku jasnije je da se reč „ujedinjeni“ odnosi na tri različita dela danske države - Dansku, kao i dve samoupravne teritorije, Grenland i Farska ostrva - dok se „posvećeni“ odnosi lično na kralja.

Novo rešenje

To je ukazivalo na njegovu želju da istakne jedinstvo kraljevstva, ali i njegovu unutrašnju raznolikost. Ubrzo po stupanju na presto, imenovao je grupu heraldičkih i istorijskih stručnjaka sa zadatkom da predlože novi kraljevski grb koji bi odražavao ovaj moto.

Evo kako su oni rešili postavljeni zadatak:

U prvom polju novog grba nalaze se tri lava koji predstavljaju Dansku. To jesimbol koji danski kraljevi koriste još od poslednje decenije 12.veka.

U četvrtom polju nalaze se dva lava koji simbolizuju nekadašnje Vojvodstvo Šlezvig - oblast koja je obuhvatala delove današnje južne Danske i severne Nemačke.

U drugom i trećem polju su ovan kao znak Farskih Ostrva i polarni medved koji označava Grenland. Za razliku od ranijih verzija grba, u novom su oni znatno istaknutiji.

Šok u Švedskoj

U Danskoj su reakcije uglavnom bile pozitivne. Novi grb je shvaćen kao verniji prikaz kraljevstva u celini. Pravo iznenađenje, međutim, nastalo je u susednoj Švedskoj. Pokazalo se da je kralj Frederik sa grba uklonio jedan od ključnih simbola – tri krune. Ovom promenom okončan je švedsko-danski spor koji traje još od 17. veka i stotinama godina bio je izvor sporova između dve zemlje.

Tokom narednih 400 godina danski kraljevi su koristili to pravo. Međutim, 2025. godine Frederik je postao prvi koji to nije učinio. Ta odluka bila je toliko šokantna da je poznati švedski istoričar Dik Harison, kada je čuo vest, pomislio da je reč o telefonskoj šali. U Švedskoj niko nije očekivao da će Danci posle toliko vekova prestati da koriste tri krune.

Grenlandski polarni medved

Grb samog Grenlanda, do nedavne šokantne najave američkog predsednika, verovatno bi zanimao samo najzagriženije zaljubljenike u heraldiku. Sada valja primetiti da Grenland predstavlja štit plave boje na kome je prikazan polarni medved u uspravnom stavu. Taj motiv se prvi put pojavljuje još 1666. godine kao deo grba Kraljevine Danske i do danas je zadržan u heraldičkim obeležjima danske kraljevske kuće. U ranijim prikazima, u okviru danske tradicije, medved je bio predstavljan u prirodnom hodu, dok je njegov uspravni, „razjareni“ položaj postao standard tek 1819. godine.

Jedan od najstarijih poznatih prikaza koji se vezuju za Grenland nalazi se u takozvanoj Londonskoj rolni iz oko 1470. godine, gde je zabeležen grb sa natpisom „Le Krow de Greneland“ („Kralj Grenlanda“). Na tom štitu nalazi se polarni medved okružen sa tri ptice. Ipak, ova titula nije imala formalno pravno značenje, već je ukazivala na činjenicu da je grb mogao koristiti onaj ko je u datom trenutku imao vlast nad Grenlandom.

Savremeni grb Grenlanda osmislio je grenlandski umetnik Jens Rozing, a zvanično ga je usvojio Landsting 1. maja 1989. godine. Polarni medved na grbu simbolizuje živi svet ostrva, dok plava, odnosno azurna boja štita predstavlja Atlantski okean i Severni ledeni okean koji okružuju Grenland. Za razliku od danske verzije grba, u kojoj medved podiže desnu prednju šapu u skladu sa klasičnim heraldičkim pravilima, na grenlandskom grbu medved podiže levu šapu. Taj detalj je povezan sa tradicionalnim inuitskim verovanjem da su polarni medvedi levoruki.

Diplomatija putem heraldike

Činjenica da je novi kraljevski grb protumačen kao simbolička intervencija u ambicije Donalda Trampa da ojača američki uticaj nad Grenlandom pokazuje da je heraldika i dalje živ i funkcionalan jezik političke komunikacije. Ipak, to je u ovoj priči daleko manje zanimljiv aspekt. Činjenica je da je promenom simbola okončano jedno viševekovno neprijateljstvo.